Chào mọi người,
Lướt net cuối tuần, tôi tình cờ đọc được một bài phân tích cực kỳ sắc sảo về nền kinh tế Pháp trên blog ezwhy.com và phải chia sẻ ngay với anh em. Thật sự, nó không chỉ là chuyện kinh tế vĩ mô khô khan, mà là một case study kinh điển về cái mà dân công nghệ chúng ta hay gọi là “technical debt” (nợ kỹ thuật), nhưng ở đây là “nợ di sản” trong quản trị quốc gia.
Chúng ta thường nhìn Pháp qua lăng kính màu hồng: lãng mạn, chất lượng sống cao, phúc lợi xã hội tuyệt vời. Nhưng bài viết này đã lật mở một góc khuất đáng suy ngẫm: chính những niềm tự hào đó lại đang là chiếc gông cùm kéo lùi cả một cường quốc. Đọc xong, tôi tin bạn sẽ có nhiều liên tưởng thú vị đến cả việc vận hành doanh nghiệp và phát triển sự nghiệp cá nhân. Cùng mổ xẻ nhé!
Chiếc Bẫy Hoàn Hảo Của Sự Thịnh Vượng
Bài viết mở đầu bằng một nghịch lý đau đớn: hình ảnh một nước Pháp hoa lệ hoàn toàn trái ngược với thực tại đình trệ, biểu tình triền miên và bất ổn chính trị. Nguyên nhân sâu xa đến từ chính mô hình an sinh xã hội hào phóng – thứ từng là niềm tự hào của họ.
Vấn đề bắt nguồn từ “quả bom hẹn giờ nhân khẩu học”. Dân số Pháp đang già đi với tốc độ chóng mặt (hơn 22% dân số trên 65 tuổi). Tuổi thọ cao là một thành tựu y tế, nhưng lại tạo ra gánh nặng tài chính khổng lồ. Hệ thống hưu trí của Pháp vận hành theo kiểu “lấy của người đi làm nuôi người về hưu”. Ngày xưa, khi 4 người trẻ lo cho 1 người già thì mọi thứ rất ổn. Giờ đây, con số này chỉ còn 1.9 người lao động gánh 1 người về hưu, và tỷ lệ này vẫn đang tiếp tục giảm.
Hệ quả là chi tiêu công của Pháp phình to đến mức báo động, chiếm tới 57% GDP – cao nhất EU. Gần một phần ba GDP được “đốt” vào phúc lợi xã hội. Đây là một cỗ máy ngốn tiền khủng khiếp mà một nền kinh tế tăng trưởng chậm không thể gánh nổi. Vòng luẩn quẩn bắt đầu từ đây: một hệ thống được thiết kế cho quá khứ đang bóp nghẹt tương lai.
Tiến Thoái Lưỡng Nan: Khi Mọi Con Đường Đều Là Ngõ Cụt
Khi ngân sách thâm hụt, về lý thuyết chỉ có 2 cách: tăng thu (tăng thuế) hoặc giảm chi (cắt phúc lợi). Nhưng ở Pháp, cả hai lựa chọn đều bất khả thi.
- Tăng thuế ư? Không thể. Pháp đã là một trong những quốc gia có thuế suất cao nhất thế giới. Gánh nặng thuế khủng khiếp (gần 50% thu nhập của người lao động) đã gây ra hiện tượng chảy máu chất xám. Các tài năng, chuyên gia giỏi lũ lượt rời quê hương đến những nơi "dễ thở" hơn. Tăng thuế thêm nữa chẳng khác nào tự sát về kinh tế.
- Vậy cắt giảm phúc lợi? Càng không. Với người dân Pháp, hệ thống an sinh xã hội là một “hợp đồng xã hội” thiêng liêng, là bản sắc dân tộc. Bất kỳ nỗ lực cải cách nào, dù nhỏ nhất, đều châm ngòi cho những cuộc biểu tình và đình công dữ dội làm tê liệt đất nước. Nỗ lực nâng tuổi hưu từ 62 lên 64 của Tổng thống Macron là một minh chứng đẫm máu.
Sự bế tắc này đẩy nền chính trị vào khủng hoảng liên miên. Khi không thể thông qua cải cách một cách dân chủ, chính phủ phải dùng đến các "biện pháp mạnh", càng làm xói mòn lòng tin và gây thêm hỗn loạn. Đây chính là hình ảnh của một tổ chức bị tê liệt, không thể đưa ra quyết định khó khăn để thay đổi.
Nghịch Lý Thị Trường Lao Động: “Over-protected” Và Thế Hệ Bị Bỏ Lại
Đây là điểm tôi thấy thấm thía nhất. Trong khi đất nước đang "khát" người trẻ đi làm để đóng thuế, thì tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ lại cao ngất ngưởng. Tại sao?
Câu trả lời nằm ở luật lao động bảo vệ người lao động một cách thái quá. Ở Pháp, một khi doanh nghiệp đã ký hợp đồng dài hạn (CDI), việc sa thải một nhân viên gần như là không thể, dù họ làm việc kém hiệu quả. Điều này nghe có vẻ nhân văn, nhưng lại tạo ra tác dụng phụ khủng khiếp: các công ty cực kỳ sợ tuyển nhân viên mới. Họ không dám gánh một cam kết dài hạn và tốn kém.
Hệ quả là một thị trường lao động hai tầng bất công:
- Những người "trong cuộc" (insiders): thường là lao động lớn tuổi, có hợp đồng CDI an toàn và được bảo vệ.
- Những người "ngoài cuộc" (outsiders): chủ yếu là người trẻ, bị kẹt trong vòng lặp của các hợp đồng thời vụ ngắn hạn, bấp bênh, không có cơ hội phát triển.
Một thế hệ được kỳ vọng gánh vác tương lai lại đang bị chính hệ thống đẩy ra bên lề. Đây là một sự lãng phí nguồn nhân lực khổng lồ và gieo mầm cho bất mãn xã hội sâu sắc.
Vòng Xoáy Nợ Nần Và Canh Bạc Tương Lai Bị Lãng Phí
Không tăng thu, không giảm chi được thì chỉ còn cách đi vay. Pháp đã lún sâu vào vòng xoáy nợ công, với tỷ lệ nợ/GDP lên tới 115%. Khi lãi suất toàn cầu tăng, chi phí trả lãi của Pháp giờ đã ngang bằng với toàn bộ ngân sách quốc phòng!
Điều đáng tiếc nhất, như bài viết chỉ ra, là những cơ hội vàng bị bỏ lỡ. Thế giới đang bước vào cuộc cách mạng AI, vốn tiêu thụ năng lượng khổng lồ. Pháp có một lợi thế độc nhất với hệ thống điện hạt nhân lớn nhất châu Âu. Đây có thể là “mỏ vàng” để Pháp trở thành cường quốc AI. Nhưng trớ trêu thay, họ không có tiền để đầu tư nâng cấp. Gánh nặng của quá khứ đang đánh cắp tương lai của họ.
Lời kết của người chia sẻ
Câu chuyện của Pháp là một bài học đắt giá cho bất kỳ ai làm quản lý, làm chiến lược. Nó cho thấy di sản vĩ đại nhất cũng có thể trở thành gánh nặng lớn nhất nếu chúng ta không dám đối mặt và cải tiến. Sự thành công của ngày hôm qua không phải là tấm vé đảm bảo cho tương lai.
Nó cũng đúng với mỗi chúng ta. Những thói quen, kỹ năng, hay vùng an toàn từng giúp ta thành công trong quá khứ có thể chính là thứ kìm hãm ta trong một thế giới không ngừng thay đổi. Luôn đặt câu hỏi, dám thay đổi và không "ngủ quên trên di sản" có lẽ là thông điệp quan trọng nhất.
Bạn nghĩ sao về nghịch lý này? Liệu có lối thoát nào cho nước Pháp không? Hãy để lại bình luận và cùng thảo luận nhé!
📌 Nguồn: https://ezwhy.com/nen-kinh-te-phap-giua-vinh-quang-qua-khu-va-tuong-lai-be-tac/ – Bài viết gốc từ blog ezwhy.com