Chào mọi người, là tôi đây! Trong quá trình "lướt net" tìm kiếm những nội dung hay ho để chia sẻ với cộng đồng chúng ta, tôi đã vô tình đọc được một bài viết trên blog ezwhy.com mà thật sự khiến tôi phải "Ồ!" lên một tiếng. Nó giải mã một thắc mắc mà tôi tin chắc nhiều người trong chúng ta, đặc biệt là những ai hay phải di chuyển, đều từng gặp phải: Tại sao khi tìm vé máy bay đi châu Âu, dù có cả tá hãng hàng không hiện ra, nhưng giá cuối cùng lại cứ na ná nhau một cách kỳ lạ?
Ban đầu tôi cũng chỉ nghĩ đó là do quy luật thị trường, cung cầu gì đó. Nhưng không, sự thật đằng sau nó là cả một chiến lược kinh doanh và vận động hành lang ở tầm vĩ mô, một case study kinh điển về việc xây dựng "hào sâu" kinh tế mà dân marketing và kinh doanh như chúng ta không thể bỏ lỡ. Hãy cùng tôi "bóc tách" lại những ý chính cực kỳ đắt giá từ bài viết này nhé!
Màn Kịch Tinh Vi Mang Tên "Sự Lựa Chọn"
Hãy tưởng tượng bạn đang tìm một chuyến bay từ New York đến Munich. Màn hình hiện lên hai lựa chọn có vẻ cạnh tranh: một chuyến của United Airlines và một của Lufthansa, bay từ hai sân bay khác nhau, giờ giấc cũng lệch một chút. Bạn hí hửng so sánh, nhưng rồi nhận ra một sự thật phũ phàng: giá vé gần như giống hệt nhau, dù bạn kiểm tra vào bất kỳ ngày nào trong năm.
Đây không phải là ngẫu nhiên. Bài viết gốc đã chỉ ra một sự thật động trời: các hãng bay này không thực sự cạnh tranh với nhau trên các chặng bay xuyên Đại Tây Dương. Thay vào đó, họ tham gia vào một thứ gọi là "liên doanh" (joint venture). Nói một cách dễ hiểu, họ đã bắt tay nhau, hoạt động như một công ty duy nhất. Họ cùng nhau quyết định số chuyến bay, điểm đến, và quan trọng nhất, là cùng nhau ấn định một mức giá chung. Toàn bộ doanh thu sẽ được bỏ vào một "rổ" rồi chia lại theo tỷ lệ đã thỏa thuận trước.
Vậy nên, việc bạn chọn bay của United hay Lufthansa cũng chẳng ảnh hưởng gì đến túi tiền của họ. Bạn nghĩ mình đang lựa chọn giữa Coca-Cola và Pepsi, nhưng thực chất bạn chỉ đang chọn giữa hai cái chai khác nhau chứa cùng một loại nước đã được định giá sẵn. Sự cạnh tranh mà chúng ta thấy chỉ là một ảo ảnh được dàn dựng quá hoàn hảo.
Khi Kẻ Gian Lận Được Trao "Giấy Phép Thông Hành"
Nghe đến việc các đối thủ bắt tay nhau để ấn định giá, hẳn bạn sẽ nghĩ ngay đến từ "cartel" và đây là hành vi bất hợp pháp. Bạn đúng! Trong hầu hết các ngành khác, hành vi này sẽ bị phạt rất nặng. Nhưng ngành hàng không lại là một sân chơi có luật lệ riêng.
Ba liên minh hàng không lớn nhất thế giới (Star Alliance, SkyTeam, và Oneworld) đang kiểm soát phần lớn thị trường bay quốc tế. Và điều gây sốc là, hành vi thông đồng giá của họ lại được chính phủ... cho phép. Tại Mỹ, Bộ Giao thông Vận tải (DOT) có thể cấp một thứ gọi là "quyền miễn trừ chống độc quyền" (Antitrust Immunity). Điều này về cơ bản là một tấm vé thông hành, cho phép các hãng hàng không làm điều mà vốn dĩ bị cấm: hợp tác ấn định giá bán.
Lý do họ đưa ra để được cấp phép ư? Luôn là những lời lẽ hoa mỹ về "lợi ích công cộng": tạo ra mạng lưới bay liền mạch hơn, nhiều lựa chọn hơn cho hành khách. Nhưng thực tế, mục đích sâu xa nhất chính là loại bỏ đi yếu tố cạnh tranh sống còn nhất: cạnh tranh về giá.
Lập Luận "Vì Cộng Đồng" Và Vòng Lặp Vô Lý
Đây là phần thú vị nhất dưới góc nhìn chiến lược. Các hãng bay đã tạo ra một vòng lặp lập luận không thể vô lý hơn, và các nhà quản lý cứ thế gật đầu.
Năm 2019, Delta xin hợp tác với Virgin Atlantic và nói rằng: "Hãy cho chúng tôi bắt tay nhau để đủ sức cạnh tranh với liên minh American Airlines/British Airways đang quá mạnh". DOT đồng ý.
Nhưng nếu lật lại quá khứ, tại sao liên minh American Airlines/British Airways lại được cấp phép năm 2010? Vì họ cần đủ mạnh để cạnh tranh với liên minh Delta/Air France!
Và tại sao liên minh Delta/Air France được duyệt năm 2002? Dĩ nhiên là để đối chọi với liên minh United/Lufthansa đã tồn tại từ năm 1996.
Bạn thấy không? Cứ mỗi một "gã khổng lồ" được tạo ra lại trở thành cái cớ để hợp pháp hóa một "gã khổng lồ" khác. Các nhà quản lý dường như đang chữa cháy bằng cách đổ thêm xăng, và người chịu thiệt cuối cùng luôn là hành khách chúng ta.
Điều nực cười là lập luận "kết nối mạng lưới vì hành khách" thực chất chỉ là tấm bình phong. Các hãng bay hoàn toàn có thể hợp tác bán vé nối chuyến cho nhau mà không cần thông đồng về giá, ví dụ như American Airlines với Qatar Airways. Họ vẫn cạnh tranh giá vé nhưng mạng lưới vẫn được mở rộng. Điều này chứng tỏ, "quyền miễn trừ" kia không phải để phục vụ bạn, mà là để phục vụ lợi nhuận của họ.
Cái Giá Phải Trả: Túi Tiền Của Bạn Và "Cái Chết" Của Kẻ Dám Thách Thức
Hệ quả của vở kịch này rất rõ ràng. Thứ nhất, giá vé cao hơn. Quy luật rất đơn giản: càng ít sự cạnh tranh thực sự, giá càng cao.
Thứ hai, và cũng là điều tàn nhẫn nhất, là việc các "cartel" này sẵn sàng bóp chết bất kỳ ai dám phá vỡ luật chơi của họ. Trường hợp của hãng hàng không giá rẻ Norwegian Air Shuttle là một ví dụ đau lòng. Khi Norwegian tiên phong mở các đường bay dài giá rẻ, đe dọa trực tiếp đến miếng bánh lợi nhuận của các ông lớn, họ đã lập tức bị đáp trả.
Công ty mẹ của British Airways đã mở hàng loạt đường bay y hệt đường bay của Norwegian, không phải để phục vụ khách hàng, mà chỉ để hạ giá kịch sàn, thu hút hết khách và khiến Norwegian lỗ nặng. Họ chơi một cuộc chiến tiêu hao, và với tiềm lực tài chính khổng lồ, họ đã thành công. Khi Norwegian kiệt sức và rút lui, những đường bay "cạnh tranh" kia cũng lặng lẽ bị đóng lại. Đây là một hành vi cạnh tranh không lành mạnh điển hình, được dung dưỡng bởi chính cấu trúc độc quyền hợp pháp mà các nhà quản lý đã tạo ra.
Lời kết
Vậy đấy, bức màn nhung của ngành hàng không đã được vén lên. Lần tới khi đặt vé máy bay và thấy giá vé cao một cách khó hiểu, bạn biết rằng mình không chỉ trả tiền cho chuyến bay, mà còn đang trả tiền cho một hệ thống đã được "dàn xếp" một cách tinh vi để tối đa hóa lợi nhuận. Dưới góc độ người tiêu dùng thì thật đáng buồn, nhưng dưới góc độ một người làm marketing hay kinh doanh, đây thực sự là một bài học sâu sắc về sức mạnh của việc xây dựng lợi thế cạnh tranh, không chỉ bằng sản phẩm, mà còn bằng cả hành lang pháp lý.
Bạn nghĩ sao về điều này? Lần tới đặt vé, liệu bạn có nhìn các logo hãng bay theo một cách khác không? Hãy chia sẻ suy nghĩ của bạn ở phần bình luận nhé!
📌 Nguồn: https://ezwhy.com/bi-mat-gia-ve-may-bay-khi-cac-cartel-hang-khong-thao-tung-bau-troi/ – Bài viết gốc từ blog ezwhy.com