Chào mọi người, là tôi đây!
Hôm nay lướt mạng, tôi vô tình đọc được một bài viết cực kỳ hay trên blog ezwhy.com và phải chia sẻ ngay với các bạn. Cảm giác của tôi khi đọc xong là một sự pha trộn giữa tiếc nuối cho những thương hiệu Việt vang bóng một thời và sự tỉnh ngộ về những quy luật khắc nghiệt trên thương trường. Đây không chỉ là một câu chuyện lịch sử, mà là một case study kinh điển về chiến lược vốn, về M&A, và về cái giá của sự ngây thơ – những bài học mà tôi tin rằng bất kỳ ai trong chúng ta, dù là founder, marketer hay chỉ đơn giản là người yêu kinh doanh, cũng đều cần phải biết.
Bài viết gốc đã phân tích rất sâu, còn ở đây, tôi muốn tóm lược và chia sẻ lại dưới góc nhìn của một người bị nó ám ảnh cả buổi chiều. Hãy cùng lật lại hai bi kịch kinh điển mang tên Nước hoa Thanh Hương và Kem đánh răng Dạ Lan nhé.
Bối cảnh: Miền đất hứa đầy rẫy chông gai
Hãy tưởng tượng bạn quay về Việt Nam những năm đầu Đổi Mới. Không khí hừng hực khát vọng làm giàu, những ý tưởng kinh doanh táo bạo nảy nở khắp nơi. Nhưng trớ trêu thay, mảnh đất cho những giấc mơ ấy lại khô cằn vì một thứ duy nhất: vốn.
Thời đó không có Shark Tank, không có quỹ đầu tư mạo hiểm, càng chưa có thị trường chứng khoán. Doanh nghiệp chỉ có thể trông vào vốn tự có ít ỏi hoặc vay ngân hàng với lãi suất "cắt cổ". Chính trong bối cảnh ngặt nghèo đó, hai "ông lớn" đã chọn hai con đường hoàn toàn trái ngược để giải quyết cơn khát vốn, và cả hai đều dẫn đến một kết cục bi thảm.
Thanh Hương: Khi thiên tài marketing trượt dài thành tội đồ
Câu chuyện của Nước hoa Thanh Hương là một cú nổ từ bên trong, bắt nguồn từ sự liều lĩnh và tham vọng.
Nhà sáng lập Nguyễn Văn 12 là một bậc thầy marketing thực thụ, đi trước thời đại. Giữa lúc khái niệm thương hiệu còn xa lạ, ông đã chi tiền tấn để quảng cáo trên giờ vàng truyền hình, xây dựng hình ảnh cá nhân sang chảnh với xe Mercedes và dàn vệ sĩ. Câu hát “Này anh ơi, sao mà anh không biết, nước hoa em dùng cơ sở Thanh Hương” đã trở thành một giai điệu quốc dân.
Khi cỗ máy kinh doanh phình to và cần vốn, ông đã chọn một lối đi không tưởng: huy động vốn trực tiếp từ dân chúng với lãi suất không thể tin nổi, lên đến 15%/tháng. Người dân, với niềm tin vào hào quang của Nguyễn Văn 12, đã ùn ùn mang tiền đến gửi. Về bản chất, đây chính là một mô hình Ponzi trá hình – lấy tiền của người sau trả lãi cho người trước.
Và điều gì đến cũng phải đến. Khi hàng ngoại tràn vào cạnh tranh, dòng tiền kinh doanh gặp khó, quả bom nổ chậm phát nổ. Sự sụp đổ của Thanh Hương năm 1990 không chỉ là phá sản của một công ty, mà là thảm kịch của hàng ngàn gia đình tan cửa nát nhà. Bài học cay đắng về việc huy động vốn thiếu minh bạch, bất chấp pháp luật và đạo đức vẫn còn nóng hổi đến tận hôm nay.
Dạ Lan: Cái chết được báo trước từ một ván cờ M&A bất cân sức
Nếu Thanh Hương tự hủy hoại mình, thì Dạ Lan lại là nạn nhân của một cái bẫy tinh vi từ bên ngoài, một bi kịch của sự ngây thơ và thế yếu.
Vào đầu thập niên 90, Dạ Lan là niềm tự hào của hàng Việt, chiếm tới 70% thị phần kem đánh răng cả nước. Nhưng chính vị thế "vua sân nhà" này đã biến họ thành con mồi béo bở cho các gã khổng lồ đa quốc gia đang lăm le tiến vào Việt Nam, mà cụ thể ở đây là Colgate.
Trước sức ép của "cá mập", nhà sáng lập Trịnh Thành Nhơn đã chọn giải pháp mà ông cho là an toàn: liên doanh để nương tựa vào người khổng lồ. Colgate đã vẽ ra một viễn cảnh đẹp như mơ về công nghệ Mỹ, về việc đưa thương hiệu vươn tầm khu vực. Và rồi, một bản hợp đồng được ký kết, trong đó Dạ Lan chỉ nắm 30% cổ phần.
Kịch bản "thôn tính" diễn ra một cách bài bản đến lạnh lùng:
- Giai đoạn 1: Mật ngọt. Đối xử trân trọng, trao chức vụ, trả lương cao để ông Nhơn mất cảnh giác.
- Giai đoạn 2: Ra tay. Chưa đầy một năm, họ lấy cớ thua lỗ để ngừng sản xuất Dạ Lan, dọn đường cho sản phẩm Colgate. Với 30% cổ phần, tiếng nói của nhà sáng lập trở nên vô nghĩa.
- Giai đoạn 3: Kết liễu. Họ tuyên bố hết vốn, yêu cầu ông Nhơn góp thêm hoặc phải bán lại 30% cổ phần còn lại. Thương hiệu Dạ Lan chính thức bị khai tử ngay trên sân nhà.
Đó là bài học đắt giá về tầm quan trọng của việc nắm quyền kiểm soát, về sự tỉnh táo trên bàn đàm phán và cái giá phải trả khi bước vào cuộc chơi lớn với tâm thế của kẻ yếu.
Nếu ngày ấy có một thị trường vốn lành mạnh?
Đọc đến đây, tôi cứ tự hỏi: Nếu ngày đó Việt Nam có một thị trường chứng khoán minh bạch, liệu mọi thứ có khác đi không?
Có lẽ Nguyễn Văn 12 đã có thể IPO, huy động vốn một cách chính danh thay vì trượt vào con đường lừa đảo. Có lẽ ông Trịnh Thành Nhơn đã có đủ nguồn lực tài chính để tự tin đối đầu hoặc đàm phán sòng phẳng hơn với Colgate, thay vì phải bán đi "đứa con tinh thần" của mình.
Sự thiếu vắng một kênh huy động vốn chuyên nghiệp chính là "gót chân Asin" đã đẩy hai doanh nghiệp tài năng vào hai ngõ cụt khác nhau.
Lời kết của người chia sẻ
Hai con đường, một bên quá liều lĩnh, một bên lại quá cẩn trọng đến mức ngây thơ, cuối cùng đều dẫn đến một kết cục buồn. Câu chuyện của Thanh Hương và Dạ Lan nhắc nhở chúng ta rằng, trong kinh doanh, tham vọng và tài năng là chưa đủ. Một quyết định sai lầm về vốn, một nước cờ sai trong liên doanh có thể thổi bay cả một cơ đồ.
Ngày nay, dù việc tiếp cận vốn đã dễ dàng hơn rất nhiều, nhưng những bài học về sự minh bạch, về việc bảo vệ thương hiệu và giữ quyền kiểm soát vẫn còn nguyên giá trị. Dù bạn là founder đang tìm cách scale-up, hay một marketer đang nỗ lực xây dựng lovemark, câu chuyện này chắc chắn sẽ cho bạn nhiều điều để suy ngẫm.
Bạn nghĩ sao về hai bi kịch này? Bài học nào khiến bạn tâm đắc nhất? Hãy để lại bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé!
📌 Nguồn: https://ezwhy.com/thanh-huong-da-lan-bi-kich-khat-von-cua-doanh-nghiep-viet/ – Bài viết gốc từ blog ezwhy.com